Dünyanın Güneş Etrafında Döndüşünü ilk Bulan ve Keşfeden Adam Kimdir?

118 1
Sponsorlu Bağlantılar

Hepimiz okul kitaplar?nda dünyan?n güne? etraf?nda döndü?ünü ilk ke?feden adam olarak Kopernik’i biliriz de?ilmi? O zaman sizleri bir süpriz bekliyor:

Kopernik’ten tam 1800 y?l önce MÖ 310’da do?an Samoslu Aristarkos.

Aristarkos sadece yerküre ve gezegenlerin Güne? etraf?nda döndü?ünü ortaya atmakla kalmam??, Dünya, Ay ve Güne?’in birbirlerine göre olan büyüklüklerini ve uzakl?klar?n? hesaplam?? ve gökyüzünün küresel bir kubbe ?eklinde de?il neredeyse sonsuz geni?likte bir evren oldu?unu ke?fetmi?tir. Ama onu dikkate alan olmam??t?r.

Aristarkos ya?arken gökbilimciden çok matematikçi olarak tan?n?rd?. Onun hakk?nda ?skenderiye Lisesi’nde okudu?u ve daha sonralar? Romal? mimar Vitruvius’un belirtti?i gibi “bilimin her dal?nda bilgili” bir adam oldu?u d???nda pek bir ?ey bilmiyoruz. Ayr?ca yar?küre ?eklindeki güne? saatini de o icat etmi?tir.

Sadece bir çal??mas? günümüze ula?abilmi?tir: Güne?’in ve Ay’?n Büyüklük ve Mesafeleri Üzerine. Maalesef burada Güne? merkezli teorisinden bahsetmiyor. Bu teoriden, Ar?imet’in, Aristarkos’un teorilerine muhalefet etti?i bir yaz?s?ndaki tek bir yorumundan dolay? haberdar?z.

Kopernik kesinlikle Aristarkos’un fark?ndayd?, çünkü ç???r açan eseri Göklerdeki Kürelerin Dönü?üne Dair’in elyazmalar?nda ondan sayg?yla bahseder. Fakat kitap 1514’te bas?ld???nda ileri görü?lü Yunanlarla ilgili k?s?mlar, muhtemelen kitab?n özgünlük iddialar?n? sarsmas?na k?zan yay?mc? taraf?ndan ç?kar?lm??t?r.

 

Aristarkus (Yunanca: ??????????, Arístarchos; MÖ 310 ? ca. MÖ 230) Yunanl? gökbilimci ve matematikçi, Sisam adas?nda do?du. Evrenin merkezine dünyay? de?il de güne?i koyan günmerkezlilik inan???n?n bilinen ilk savunucular?ndand?. Pisagordan ve Filolaos’dan etkilendi. Her ikisi de güne?i merkeze koymalar?na ra?men, gezegenlerin dizili? s?ras? aç?s?ndan Filolaos’dan farkl? görü?lerde oldu. Onun astronomik fikirleri 1800 y?l boyunca geçerlili?ini sürdüren Aristo ve Batlamyus’un yermerkezli teorileri kar??s?nda ra?bet görmedi ta ki Kopernik, Kepler ve Newton’un bulu?lar?na kadar. Aydaki Aristarkus Kriteri’ne onun ad? verilmi?tir.

Günmerkezlilik

Ana madde: Günmerkezlilik

Günümüze kadar ula?abilen Ay ve Güne?’in Büyüklükleri ve Uzakl?klar? isimli güne? merkezli evren modeline dayanan eser Aristarkus’a atfedilir.Bu çal??mas?, geometri bilgisi ile astronomi problemlerini çözme giri?imidir.Gökbilimi hakk?nda burada yapt??? çal??malar daha sonra Kopernik modeline temel olu?turmu?tur. Kitab?n orijinali kay?p olmas?na ra?men Ar?imet’in Kum Hesaplamalar? kitab?nda Aristarkus’un ba?ka bir çal??mas?yla ilgili Ar?imet ?unlar? yazm??t?r:

? Sen (Kral Gelon) senin de bildi?in gibi ??evren?? birçok gökbilimcinin dünyan?n da merkezi olan alana verdi?i isimdir ve yar?çap? dünyan?n merkezi ile güne?in merkezi aras?ndaki do?runun uzunlu?una e?ittir. Bu hesaplama ?u ana kadar gökbilimcilerin ortak görü?üdür. Fakat Aristarkus?un hipotezler içeren kitab?ndaki varsay?mlar?n bir sonucu olarak asl?nda evrenin san?landan çok daha büyük oldu?u iddia ediliyor. Hipoteze göre sabit y?ld?zlar ve güne? hareket etmezken dünya belirli bir yörüngede güne?in etraf?nda dönüyor, güne? merkezde yer al?yor ve sabit y?ld?zlar güne? ile ayn? merkezin etraf?nda duruyor.[1] ?
?Kum Hesaplamalar?

Aristarchus’a göre y?ld?zlar çok uzakta olmal?yd? çünkü o dönemlerde gezegenlerin, yerküreye olan uzakl???n? hesaplamada kullan?lan bir yöntem olan ?rakl?k aç?s? yöntemine göre y?ld?zlar için görünen bir ?rakl?k aç?s? yoktu. Asl?nda y?ld?zlar o dönemde dü?ünülenden çok daha fazla uzaktayd?lar çünkü y?ld?zsal ?rakl?k aç?s? sadece teleskop ile bel?rlenebilirdi.

Yermezkezci model gezegensel ?rakl?k aç?s?na uygun olarak y?ld?zsal aç?n?n neden gözlenemez oldu?unu aç?kl?yordu.Yermerkezci yakla??ma göre e?er dünya dönüyor olsa idi çok h?zl? hareket etmeliydi ve üzerinde ya?ayan canl?lar bunu hissetmeleri gerekiyordu.Hatta Klaentes’e (Ayn? ça?da ya?ayan Stoac?lar?n lideri) göre Aristakrus’u suçlamak her Yunanl?n?n bir görevi olmad?yd? çünkü güne?in merkezde oldu?u fikrini savunmak dinsizlik say?l?rd?.[2]

Antik ça?larda onun günmerkezci evren modelini kabul eden ondan bir yüzy?l sonra ya?ayacak olan Babilli gökbilimci Selevkoslu Selekus olacakt?.[3]

Ay ve Güne?’in Büyüklükleri ve Uzakl?klar? [de?i?tir]

Ay ve Güne?’in Büyüklükleri ve Uzakl?klar? Kitab?ndan

Aristarkus ?Ay ve Güne?’in Büyüklükleri ve Uzakl?klar?? isimli çal??mas?nda o dönemlerde daha hiç bir gök cisminin boyutu bilinmedi?inden uzakl?k ve yar?çaplar?, yer yar?çap? cinsinden vermi?tir. Ay??n evrelerini takip etmi? buradaki gözlemlerinden Ay ve Güne? uzakl?klar? oran?n? bulmu?tur.

Aristarkus, Ay??n uzan?m aç?s?n? 87° 08′ ölçtü.[4] Gerçekte Ay??n uzan?m aç?s?; 89°50′ 30″dir. O tarihte sadece göz yard?m?yla bu aç?y? hesaplamas? ?a??rt?c?yd?.

Aristarkus?un yan?lg?s?, Yer atmosferinin k?r?lmas?n? gözönüne almam?? olmas?yd?.[5]Ald??? bu aç?ya göre güne?in ayda 18-20 kere daha uzak oldu?unu tahmin etti gerçekte güne?-dünya uzakl??? ay-dünya uzakl???n?n 400 kat?d?r.

Aristarkus güne? ve ay?n dünyadan hemen hemen ayn? boyuttaym?? gibi göründüklerini hesaba katarak çaplar?n?n da dünyaya uzakl?klar? oran?nda artaca??n? tahmin etti. Bu yüzden güne?in çap?n?n ay?n çap?ndan 18-20 kat uzun oldu?unu iddia etti. Ayr?ca güne?in çap?n?n dünyan?n çap?na oran?n? 7 de 1 olarak hesaplad?ysa da buran yakla??k 109 da 1 birdir.

Sonuç olarak Aristarkus do?ru bir yöntem takip etmi? ancak yanl?? gözlem ve hasaplamalar yapm??t?r. Böyle olsa bile güne?in boyut olarak dünyadan büyük oldu?u sonucuna varm?? bununla beraber de mant?k olarak dünyan?n güne?in etraf?nda dönmesi gerekti?i tezine ula?m??t?r

Kaynakça

  1. ^ Heath (1913, p.302).
  2. ^ J. and M. Tassoul, Concise History of Solar and Stellar Physics, Princeton University, 2004
  3. ^ Heath, Thomas L. ? The Copernicus of Antiquity: Aristarchus of Samos? (1920) – p.41
  4. ^ Greek Mathematical Works, Loeb Classical Library, Harvard University, 1939-1941, edited by Ivor Thomas, volume 2 (1941), pages 6-7
  5. ^ http://dione.astro.science.ankara.edu.tr/muyes/ast_tar/a101f.pdf
Sponsorlu Bağlantılar

1 Yorum --> "Dünyanın Güneş Etrafında Döndüşünü ilk Bulan ve Keşfeden Adam Kimdir?"

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Current ye@r *