Kısaca Olasılığın Birey Toplum Çeşitli Bilim Dalları ve Meslek Alanları İçin Önemi Nedir Özet

Sponsorlu Bağlantılar

enis1.jpg (500×500)

Olasılık matematiğin bir konusudur fakat üniversitelerde ayrıntılı bir alan olarak ele alınır ve olasılık konusunda yeni teoriler geliştirilmeye çalışılır. Peki olasılık neden bu kadar önemlidir? Olasılığın insanlara ne gibi faydaları vardır? Olasılık ekonomide ticarette insan yaşamında ve sosyal hayattaki ilişkilerde nasıl bir rol oynar ve yararları nelerdir?

Bu yazıda Olasılığın Birey Toplum Çeşitli Bilim Dalları ve Meslek Alanları İçin Önemi hakkında kısa bilgiler paylaşıyorum.

Meslekte hep olasılık üzerinden hesap yapılır!

Olasılık bir durumun gerçekleşmesi üzerinde tahmin yürütmektir. Olasılığı sıkça kullanan meslek grupları vardır. Olasılığın kullanıldığı alanlar çeşitlidir.

Mesela; Yağmur insanların ihtiyaç duyduğu bir olaydır. Bu ihtimali kişiler tedbir almak için önemserler. Yağmur yağma ihtimali yüksek ise kalın giyinir, ayakkabılarını yağmura göre seçer ve yanlarında şemsiye bulundururlar.

Örneğin; köyde yaşayan kişiler kış gelmeden hazırlıklarını yapar, sobalarını kurar, yakacaklarını temin ederler. Yağmur olası bir ihtimal ise bu yakacaklarını ıslanmaması için örterler. Bu ihtimal sona erdiğinde kuruması ve hava alması amacıyla geri açarlar. Yani bu gibi durumlarda ana etken olasılıktır.

Olasılığı önemseyen başlıca meslek çiftçilerdir. Onlar için hava durumu olasılıkları hayat ifade eder. Tüm sene verdikleri emeğin boş gitmemesi için tüm olasılıkları değerlendirirler. Ekim, dikim ve hasat zamanlarını hep hava durumuna göre ayarlarlar.

Olasılığın sıkça kullanıldığı bilim dalları ise şu şekildedir;

  • Matematik
  • Fizik
  • Coğrafya
  • Biyoloji
  • Kimya

Olasılık Kuramı Hangi Alanlarda Kullanılır

playing-cards-vector-54712.jpg (380×400)

Şans oyunları veya kumar oyunları olasılık kavramlarının uygulanması için en doğal ortam ve süreçler sağlarlar. Bilinmektedir ki olasılık kavramının gelişmesinde ilk teorik açıklamalar şans oyunlarını açıklamak nedeniyle ortaya çıkartılmıştır.
Ancak modern zamanlarda, birçok pratik ve teorik alanda, olasılık kavramı ve bu kavrama bağlı olarak geliştirilen teoriler ve uygulamalar şans oyunlarının yanında çok daha geniş alanlarda açıklama ve uygulama imkânları sağlamaktadır. Burada şu olasılık uygulama alanlarınin adları kısaca anılabilir:
İstatistik:
Çok geniş bir bilim dalı olmakla beraber, ileri derece de özellikle ileri sayisal veriler analizleri ve çıkarımsal analizlerde olasılık kavramları temel rol oynamaktadır.
Oyun teorisi:
Iktisat incelemelerinde oyun teorisi ozellikle mikro-iktisat alanında çok önem kazanmıştır ve olasılık kavramları bu analizlere temel sağlamaktadır.
Karar verme teorisi:
Belirsizlik ortamlarında karar verme analizi yapılmasında ve bu rizikolu inceleme çevresinde karar verme yöntemlerinin ortaya çıkartılmasında olasılık kavramları çok önemli olup özellikle Bayes teoremi uygulamaları ve Bayes-tipi istatistiksel çıkartımsal analizler bu bilimsel alanda temel sağlamaktadır.
Bilimsel teşhisler:
Tıpta, olasılık kuramı konularindan olan karar verme ağaçları ve Bayes teoremine dayanan anlizler kullanılarak teşhis yapma yöntemleri geliştirilmiştir. Görüntülerin daha kolay anlaşılması ve incelenmesi için astronimide, kriminolojide ve diğer goruntulerden sonuç çıkartıcı uygulamalarda Bayes-tipi olasılık kavramları önemli rol oynamaktadir.
Fizik
Newton -tipi mekaniğe dayanan deterministik evren kabul eden fizikte, özellikle 20.yüzyıl başına kadar geliştirilmiş olan klasik fizikte, eğer bütün şartlar bilinirse, olasılık kavramlarına hiç yer bulunmamaktadır. Örneğin, bu çeşit felsefî görüşe göre, bir rulet oununda eğer döndüren elin, mekanizmanın, tekerlek sathının tüm fiziksel özellikleri eksiksiz olarak bilinip öğrenebilinirse, bu türlü şans oyununun sonucu deterministik olacaktir. Ancak bir olay hakkında eksiksiz bilgiye sahip olma pratik bakımdan imkânsız olursa olasılık kavramları kullanılması uygun olur. Gazlar hakkında kinetik teori prensip olarak o kadar karmaşıktır ki (örneğin incelenen molekül sayısı, civarlarında ve Avogardo sabiti sayısı benzemektedir ki) bunlarin incelemesi ancak istatistiksel olarak mümkün olmaktadır. Buna karşılık 20. yüzyılda mikroskopik ölçeklerde ortaya çıkan fiziksel süreçlerin olasılığa dayandığı ve kuantum mekanik kuralların uyduğu ortaya çıkarılıp ana fizik hipotezi haline getirilmiştir. Kopenhag açıklamasına göre eğer hiç gözlem yapılmazsa dalga fonksiyonu deterministik şekilde evrimlenir; ancak gözlem yapılmaya başladıktan sonra dalganın çökmesi ile olasılıkla açıklaması gerekmektedir. Bu nedenle doğayı temelinden ancak olasılıkla açıklamak mümkündür. Ancak birçok tanınmış bilim adamları bile bunu kabul etmiş değildirler. Örneğin Albert Einstein Max Born’a gönderdiği bir mektupta
Jedenfalls bin ich überzeugt, daß der Alte nicht würfelt. (Allahin zar atıp kumar oynamadığına inaniyorum.)
demiş oldugunu tum fizikçiler bilmektedir.
Moleküler biyoloji
Mikro biyolojide küçük parçacıkların incelenmesi Brown tipi hareket prensiplerine dayanmaktadir. Bu prensipler olasılık bazlıdır.
Finansal matematik
Borsa işlemleri ve türetilmiş finansal ürünlerin incelenip kontrol edilmesi için olasılık kuramı çok ciddi şekilde kullanılmaktadır. Örneğin, bazı aktif finansal ürünlerin (özellikle opsiyonlarin) fiyatlarının belirlenmesi için kullanılan Black-Scholes modeli olasılık kuramı prensiplerini temel almaktadır.
Güvenilirlilik kuramı
Pratik hayata olasılık kuramının önemli bir uygulanması birçok dayanıklı tüketici mallarının (örneğin otomobil, tüketici elektronik malları, beyaz eşyalar vb.)tasarımında arıza çıkma olasılığını azaltmak için güvenebilirlilik kuramı kullanılmaktadır ve bu teori baz olarak olasılık kuramına bağımlıdır. Bu türlü mallara verilen garantiler de arıza yapma olasılığına bağlıdır.

Olasılığın Birey Toplum Çeşitli Bilim Dalları ve Meslek Alanları İçin Önemi Hakkında

olasilik-teorisine-giris.jpg (300×300)

Bir coğumuzun sandığı gibi bilim sadece “fen”den oluşmuyor. Bir polis suçluyu yakalarken ya olasılık biliminden yararlanıyor ya da yararlanmadan yargıd bulunyor. Ancak içinde bulunduğumuz karmaşık ve hızla akan durmadan değişen ve çetrefilli bu yaşamda, gündelik hayatımızda olasılık bilimine başvurmamız gerekmektedir.

Olasılık biliminden önce isterseniz aslında hepimizin olasılık hesaplaması yaptığını ancak delilsiz ve bilimsel tabanı olmayan nedenlerle yanlış sonuçları nasıl ürettiğini görelim ve ardından hem mesleğimizi icra ederken hem gündelik yaşamımızda hemde olayları, durumları algılarken olasılık bilimini yaşamımıza oturtmamızın faydalarını görelim.

İster yalnız olalım istersek onlarca kişinin arasında olalım. olayların gelişim zincirine göre olasılık hesaplaması yapar kararlar alırız.

Mesela bir erkekle yanyana gördüğümüz sevgilimizi ya bizi aldatmakla suçlarız ya da daha önceki delilleride gözden geçiririz.

– Tanımadığm bir erkekle birlikte görüyorum
– Bu aralar bana karşı soğuk davranıyordu
– Ara sıra telefonunu açmıyordu
– Eskisi gibi benimle birlikte olmaktan hoşlanmıyodu.

Bu veriler bizi aldatıyor olma olasılığını ortaya koyar.

Bu verilere göre 2 ihtimal olan “aldatmıyor” ve “adatıyor” seçeneklerinden “aldatıyor seçeneği yüksektir. Ancak bu veriler aldatıyor olmasına inanmamız için yeterli değildir. Ortada tam bir delil olması gerekir.

Öyleyse olasılık bilimi insanları her zaman kati sonuca götürmeye bilir. Olasılık tüm delillerin toplanmasıyla elde edilen sonuçtur. Bu sonuç yukarıda da görüldüğü gibi %100 yargı değildir. Ancak sevgilimizin bizi aldatma ihtimalinin yüksek olduğu sonucuna götürüyor bizi…

Devam edelim.

Yukarıdaki verilerin sonucu; sevgilimizin bizi aldatma ihtimalinin yüksek olduğunu gösteriyor.

O halde bu ihtimali/olasılığı aklımızda tutarak, araştırmaya dedil toplamay devam edebilir ya da şöyle düşünebiliriz;

Beni aldatmıyor olsa bile olasılıklar gösteriyor ki beni uzun süredir sevmiyor o halde aldatıp aldatmadığını öğrenmemin alemi yok. Yargı; ayrılmalıyım.

Ya da ayrılmadan önce biraz daha beklemeliyim. Ya da oturup konuşup beni ikna etmesini beklemeliyim. Her olasılık bizi bir yargıya götürür o yargı ise başka bir olasılığa ve başka bir yargıya… En doğru olanı seçebilmek ise olasılık bilimini kullanabilme gücümüze bağlıdır.

Yukarıda günlük hayat ile ilgili farketmeden olasılık hesaplamalarını nasıl yaptığımızı göstermeye çalıştım. Ancak her olasılık hesaplaması bilimsel olmayabiliyor ve bu bizi telafisi olmayan yanlışlıklara iterken daha da önemlisi yanlış olasılıklar üretmekten dolayı önümüze sunulan gerçekleri yanlış algılamamıza ve at gözlükleriyle yaşamamıza neden olabilir. Çünkü varılan her sonuç bize en doğruyu verdiği kanısına kapılabiliriz. Oysa en doğruyu bilimsel olasılık yöntemleri verebilir.

Olasılık bilimiyle elde ettiğimiz veriler bizi dünyaya daha güçlü daha bilgili ve daha erdemli bir şeyilde sunar… Olasılık bilimini başarıyla kullanabilmek için öncelikle duygularımızı kenara bırakmayı, kendimize ve olasılığını hesapladığımız şeye karşı nesnelliğimizi koruyabilmemiz gerekir.

Örnek olarak;

Duygularımız bize müslümanlığın çok iyi bir din olduğunu söylüyor. Ve müslüman olmayanların ahlaksız olabileceğini vatanına milletine hayırlı olamayacağını, kendisi için yaşayacağını söylüyor… (duygusal ve subjektif yaklaşımımız bu yönde varsayalım)

Bu duygumuzla karşımıza çıkan bir bilgiyi inceleyelim;

“dünyaca bilinmektedir ki, bizim devlet idaresindeki ana programımız, cumhuriyet halk partisi programıdır. bunun kapsadığı siyasetler, idarede ve siyasette bizi aydınlatıcı ana hatlardır. fakat bu prensipler gökten indirildiği sanılan kitapların dogmalarıyla asla bir tutulmamalıdır. biz, ilhamlarımızı gökten ve gaipten değil, doğrudan doğruya hayattan almış bulunuyoruz”. (Mustafa Kemal Atatürk – 1 kasım 1937 Meclis açılış konuşması)

Bu konuşmayı incelediğimizde olasılık değerlendirmesi yaparız. Olasılık atatürk’ün teist olmadığını, deist ya da ateist olduğunu gösteriyor.

Bu olasılığı çürütmek için olasılık biliminı kullandığımızda icraatlarına bakıyoruz. İcraatlarında halifeliği kaldırdığını, tekke vb oluşumları kapattığını, arap kültürünün temsili olan kıyafetleri kaldırdığını görüyoruz. O halde atatürk’ün teist olma ihtimali düşüktür. Ateist ya da deist olabilir.

Bu sonucu elde ettikten sonra,

Atatürk’ün ilkesi için nasıl savaş veridiğini, 20 parçaya bölünmüş bu ülkeyi nasıl tekrar dirilttiğini insanları nasıl tek çatı ve düşünce altında topladığını ve bunları yaparken vatan millet uğruna büyük fedakarlıklar yaptığını görebiliyoruz. O halde ateistlerin ahlaksız olduğu, vatanını sevmediği, kendisi için yaşayacağı gibi duygusal bir sonuç çıkarıyor olmamız büyük bir yanlıştır.

Yukarıdaki olasılık bir örnektir.

Olasılık bilimi bize doğruya en yakın olanı bulmamızı sağlarken geçmişte doğru olduğunu sandığımız fikir ve duygularımızın aslında yanlış olduğunu da öğreterek, daha gelişmiş daha erdemli ve daha başarılı birey olmamısı, herşeyden önemlisi her konumda hakemliğine, adaletine başvurulan güvenilir insan olmamızı sağlar.

Bu nedenle ister bireysel ilişkilerimizde, ister tarihi olgularda, ister işsel stratejik olgularda isterse uluslar arası ilişkilerde yani hayatımızın her saniyesinde olasılıklarımızı bilimsellik çerçevesinde yapmamız bize daha aydınlık bir dünya, daha dürüst, daha kendinde ve daha güvenilir bir dünya sunacaktır.

Doğruya ve bazende doğruya en yakın bilgiye ulaşmak için OLASILIK BİLİMİNİ yaşam yönteminiz haline getirmeniz hayatınızı ve olayları daha iyi ve aydınlık görebileceğinizi unutmayınız.

Kaçınılmaz doğru için delillerle ilerleyiniz…

Bir durum ya da olayın her zaman birden fazla olasılığı vardır. En doğru olasılık sizi mutlu edecek olasılık olmayabilir. Olasılık hesaplaması yaparken, mutlu olacağınız sonuçlar çıkarmaya çalışmak yerine doğruyu ya da doğruya en yakın olan sonuçu çıkarmak için olasılık hesaplaması yapın. Sonuç bazen eski bilgilerinizle uyuşur bazen ise eski bilgilerinizi çöpe atmanıza neden olabilir /sağlayabilir…

Hesaplamalarınızın sonucunu görmekten korkmayın… Şu andaki siz en mükemmel siz değilsiniz. Mükemmellik için kendinize ve fikirlerinize karşı da objektif olmayı başarın… Hesaplamalarınızın sonucunda elde edeceğiniz bilgiler sizi olduğunuz sizden daha başarılı size doğru götürecektir…

Not: Örneklemelerime takılmayınız. Aksi taktirde olasılık bilimi yerine örneklerimi tartıyor olursunuz…

Olasılığın birey toplum çeşitli bilim dalları ve meslek alanları için önemi ile ilgili özet bilgiler kısaca

Olasılık bir olay yada durumun gerçekleşme ihtimalidir diye önceki yazımızda bahsetmiştik. Olasılık birey, toplum, ve çeşitli bilim dallarının için önemli olduğu kadar bazı meslek grupları içinde büyük önem arzeder. Biz bireyler ve toplumu oluşturan insanlar için olasılık türlü alanlarda kullanılır.

Örneğin yağmur bireyler için önemli bir ihtimaldir. İnsanlar yağmur yağma ihtimaline karşın su geçirmez mont ve ceketler giyerken yanlarında şemsiyede taşırlar. Yağmur yağma olasılığını düşünerek insanlar bu hazırlıkları yaparlar.

Mesela köylerde insanlar kış gelmeden yada kışa yakın bir zamanda sobalarını kurup yakacak odun hazırlamaya başlarlar. Odunlarını ıslanmayacak yere koyarak üstünü örterler. Eğer yağmur ertesi gün yağmazsa odunların hava alıp kuruması için çadırlarını açarlar. Buda olasılığın getirdiği bir sorumluluktur.

Olasılığı kullanan meslek dallarından biri olan çiftçilikte ihtimaller her zaman dikkate alınır. Ekim ve dikim gibi işlemler yağmur yağma olasılığına karşı çabuk ve hızlı bir şekilde yapılır. Dikim günü önceden hava durumu tahminlerine bakılarak yapılır.

Olasılığın kullanıldığı bilim dallarını ise şunlardır;

Coğrafya
Biyoloji
Kimya
Fizik
ve Matematik

 

Sponsorlu Bağlantılar

Doğa ve insan etkileşimi kısaca doğa insanı nasıl etkiler özet

Sonraki Sayfa »

Kısaca Atom Konusunda Çalışma Yapan Bilim İnsanları ve Hayatları Özet Konu Anlatımı

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Current ye@r *