24.04.2014

    Noktalama işaretlerinin kullanım yerleri, Noktalama işaretleri nerelerde nasıl kullanılır

    Noktalama İşaretleri ve Kullanıldığı Yerler Kısaca Maddeler Halinde Özet

        Konu ile alakalı etiketler: noktalama işaretlerinin kullanım yerleri, noktalama işaretlerinin geçtiği kısa metin, soru işaretinin kullanım yerleri, işaretlerin kullanım yerleri, noktalama işaretlerinin kullanım gereği, noktalam işaretlerinin kullanım yerleri, noktalama işaretlerinin kullanim yerleri, noktalama kullanım yerleri, noktalama işaretleri ve kullanım yerleri, noktalama işaretlerini kullanma gereği, noktalama işaretlerinin kullanımı, noktalama işaretlerinin parantez içinde kulanımı, noktalama işaretleri kullanım yeri, noktalama işaretleri ve kullanıldığı yerleri sesle söyle, noktalama işaretlerinin kullanıldığı yerler, noktalama işaretleri kullanım yerlerizevkliforumcom, noktalama işaretinin kullanım yeri, noktala işaretinin kullanım yeri, bütün noktalama işaretlerinin kullanıldığı bir metin, virgülün kullanım yerleri, noktalama işaretlerinin olmadığı kişilerin yapacağı bir metin, virgül kullanım yerleri, noktalama işaretleri kullanımı, dış parantezin kullanım alanları, virgülün geçtiği cümleler,
    NOKTALAMA İŞARETLERİ


    NOKTALAMA İŞARETLERİ 

    Dilimizde ilk kez Tanzimat döneminde kullanılan noktalama işaretleri, yazının daha kolay anlaşılmasını sağlar. Yazının okunmasını kolaylaştırır ve anlam karışıklığına düşülmesine engel olur.
    Biz konuşurken cümlede anlatmak istediklerimizi ses tonumuzla açık olarak ortaya koyabiliriz. Nerede duracağımızı nerede vurgu yapacağımızı biliriz. Ancak yazıda böyle bir vurgulama yapamadığımızdan, bunu noktalama işaretleriyle sağlamaya çalışırız.
    Şimdi noktalama işaretlerinin neler olduğunu ayrıntılarıyla görelim.

    NOKTA (.)

    • Anlamca tamamlanmış cümlelerin sonunda kullanılır.

    “Bu konuyu mutlaka öğrenmeliyim.”
    “Seni de bekliyoruz bu akşamki yemeğe.”

    • Sözcüklerin kısaltılarak yazılmaları halinde kullanılır.

    “Seni bir de Dr. Ali Bey’e ***ürelim.”
    “Askerlere Yzb. Ahmet emir vermiş.”
    Sözcüklerin baş harflerinin alınmasıyla yapılan kısaltmalarda artık nokta kullanılmıyor.
    “Arkadaşım DSİ’de çalışıyormuş.”

    • Rakamla yazılan tarihler arasında kullanılır.

    15.5.1995 tarihinde anlaşma imzalandı.”

    • Sıra bildiren “-ncı, -nci” eklerinin yerine kullanılır.

    “Şimdi de 2. maddeyi inceleyelim.”

    • Saat ve dakikaların yazımında kullanılır.

    “Bugün 8.45‘te toplantı var.”

    VİRGÜL (,)

    • Eş görevli sözcük ve söz öbeklerinin aralarında kullanılır.

    “Kitaplarını, defterlerini, kalemlerini alıp gitti.”
    cümlesinde nesnelerin ayrılmasında,
    “Kırmızı, güzel bir arabası vardı.”
    cümlesinde sıfatların ayrılmasında kullanılmıştır.

    • Anlamca karışan öğelerin ayrılmasında kullanılır.

    “Yaşlı kadının yanına yaklaştı.”
    “Yaşlı, kadının yanına yaklaştı.”
    cümlesinde virgül özneyi ayırmakta kullanılmıştır. Eğer olmasaydı, “yaşlı” sözü sıfat olurdu.

    • Arasözlerin başında ve sonunda kullanılır.

    “Bu evi, çocukluğumun geçtiği yeri, asla sattırmam.”

    • İçinde başka virgül bulunmayan sıralı cümlelerin ayrılmasında kullanılır.

    “Beni çağırdı, kendisi gelmedi.”

    • Cümle içindeki ünlem bildiren sözcüklerden sonra kullanılır.

    “Yoo, bu kadarına dayanamam!”

    • Seslenme bildiren sözcüklerden sonra kullanılır.

    “Arkadaşlar, biraz beni dinler misiniz?”

    NOKTALI VİRGÜL (

    • Öğe sayısı fazla olan ya da cümle içinde virgül bulunan sıralı cümleler arasında kullanılır.

    “Öğretmen, elindeki not defterini açtı; sözlü yapacağı bir öğrenci aradı.”

    • Bir bağlaçla birbirine bağlanan cümleler arasında bağlaçtan önce kullanılır.

    “Beni davet etmediniz; ama bunun için size kızmıyorum.”

    • Aralarında nitelik farkı bulunan söz öbeklerinin ayrılmasında kullanılır.

    “Sözcükler isim, sıfat, zamir, zarf; edat, bağlaç, ünlem; fiil gibi gruplara ayrılabilir.

    • Öznenin diğer öğelerle karıştığı yerlerde kullanılır.

    “Küçük; eski bir eve girdi.”
    cümlesinde giren “küçük”tür. Eğer virgül koysaydık bu sözcük evin sıfatı olarak da düşünülebilirdi.

    İKİ NOKTA (

    • Bir cümlede açıklama yapılacaksa, açıklamaya başlamadan hemen önce iki nokta kullanılır.

    “Türkçe’de sözcük kökleri iki ana gruba ayrılır: İsim ve fiil.

    • Kavramlar tanımlanırken ya da açıklanırken kullanılır.

    İsim: Varlıkları, kavramları karşılayan sözcüklerdir.

    • Konuşma metinlerinde kullanılır.

    Ahmet: “Ne zaman geldiniz eve?” diye sordu.

    ÜÇ NOKTA (…)

    • Benzer örneklerin sürdürülebileceğini göstermek için kullanılır.

    “Bahçede elma, portakal, … daha birçok meyve ağacı vardı.”

    • Anlamca tamamlanmamış cümlelerin sonunda kullanılır.

    “Bir de istediğimi almamışsa….”

    • Söylenmek istenmeyen sözler yerine kullanılır.

    “Bu suçu … işlemiş olabilir.”

    • Bir alıntının alınmayan yerleri yerine kullanılır.

    Ahmet Haşim “… sözden ziyade musikiye yakın …” sözleriyle tanımlamıştır şiiri.

    • Sözün bir yerde kesildiğini anlatmak için kullanılır.

    – Niçin gelmedin?
    – Benim …
    – Mazereti bırak da gerçeği söyle.

    • Yüklemi bulunmayan cümlelerin sonunda kullanılır.

    “Karşıda başı dumanlı dağlar … Yan tarafta küçük bir dere …”

    SIRA NOKTALAR (…..)

    • Şiirde alınmayan dizelerin, yazıda alınmayan bölümlerin yerine kullanılır.

    Ne sitem ne korku yalnızlıktan
    …..
    Süslenmiş gemiler geçse açıktan
    …..
    dizelerindeki kafiyeleri inceleyelim.

    • Konuşmalarda kişinin sustuğunu göstermek için kullanılır.

    – Neden geldin?
    – …..
    – Seni o mu çağırdı?

    KISA ÇİZGİ (-)

    • Bir olayın başlangıç ve bitiş tarihleri arasında kullanılır.

    “Bu savaş 1939 – 1945 yılları arasında olmuştur.”

    • Birbiriyle ilgili ülke ya da kavram isimleri arasında kullanılır.

    “Türkiye – Suriye ilişkileri biraz gergin.”
    “Devlette yasama – yürütme – yargı organları net olarak ayrılmalıdır.”

    • Cümle içindeki arasözlerin başında ve sonunda kullanılır.

    “Bu konuyu – sen de hatırlarsın – onunla konuşmuştuk.”

    • Cümle sonunda sözcük yarım kaldığında kullanılır.

    “Şiir konusunda onun da benimle aynı görüşte olduğunu duyunca çok sevindim.”
    Eğer satır sonunda özel isim bitmiş ve ona ait olan ek diğer satıra düşmüşse, arada kısa çizgi değil kesme (‘) kullanılır.
    “Sizinle geçen yıl bugün yine aynı şehirde Ankara’da karşılaşmıştık .”

    • Dilbilgisinde eklerin ve mastar halindeki fiillerin gösterilmesinde kullanılır.

    “Kitapçı” sözcüğü “-çı” yapım ekini almıştır.
    “Çalışkan” sözcüğü “çalış-” fiilinden türemiştir.

    • Osmanlıca tamlamalarda kullanılır.

    “Servet-i Fünun edebiyatından sonra Fecr-i Ati topluluğu gelir.”

    UZUN ÇİZGİ (—)
    Konuşma metinlerinde, konuşmaların başında kullanılır.

    – Sen de bizimle gelecek misin?
    – Neden gelmeyeyim?
    – Hiç, sordum sadece.

    KESME İŞARETİ (‘)

    • Özel isimlere gelen çekim eklerinin ayrılmasında kullanılır.

    “Bu konuda bir de Ahmet’in fikrini alalım.”
    Eğer özel isim, yapım eki almışsa çekim ekleri kesmeyle ayrılmaz.
    “Bu soruyu bir de İzmirlilere soralım.”

    • Sayılara ek getirilirken kullanılır.

    “Toplantı 10.45′te başlayacaktır.”

    • Kısaltmalara ek geldiğinde kullanılır.

    “Sorun BM’de görüşülecekmiş.”

    • İki sözcüğün kaynaştırılarak söylenmesi sırasında ses düşmesi olursa ya da şiirde vezin gereği ses düşmesi yapılmışsa kullanılır.

    “Acep bu yerde var m’ola
    Şöyle garip bencileyin”
    “Yine n’oldu da ağlıyorsun?”

    • Anlamca karışan sözcüklerin yazımında kullanılır.

    “Bu sorunun nasıl çözüleceğini bilmiyorum.”
    Cümleside altı çizili sözün “soru” mu yoksa “sorun” mu olduğu belli değil. Bu karışıklığı kesmeyle giderebiliriz.
    “Bu soru’nun nasıl çözüleceğini bilmiyorum.”
    cümlesinde sözcüğün “soru” olduğu açıklanmış olur.

    SORU İŞARETİ (?)

    • Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonunda kullanılır.

    “Sana bu haberi kim verdi?”

    • Sözcüğün karşıt anlamının ifade edilmek istendiği yerlerde kullanılır.

    “Burada ondan daha akıllı (?) biri var mı ki?

    • Kesin olarak bilinmeyen tarihler yerine kullanılır.

    “Yunus Emre (? – ?) Tekke şiirinin kurucusudur.”

    TIRNAK İŞARETİ (“ ”)

    • Cümle içinde başkasına ait sözlerde kullanılır.

    O bana: “Şimdi sizinle gelemem.” demişti.

    • Cümle içinde geçen kitap, dergi isimleri tırnak içine alınabilir.

    Bu derste “Aşk-ı Memnu” romanını inceledik.
    Tırnak içindeki söze ek gelirse, tırnaktan sonra gelir ve kesme kullanılmaz.
    Siz bir de Haşim’in “O Belde” sini okuyun.

    • Cümlede önemsenen, vurgulanmak istenen sözcükler tırnak içine alınabilir.

    Benim söylediklerim “vaad” değil “gerçek”tir.

    • Alıntılar tırnak içine alınarak verilir.

    Yunus’un “Bana seni gerek seni” dizesi, amacını ortaya koyar.
    Tırnak içindeki cümlenin içinde bir tırnak daha kullanmak gerekirse bu kez tekli tırnak (‘ ’) kullanılır.
    “Haşim, şiirin yoruma açık olmasını ister ve daima ‘Şiir her okuyanda ayrı duygular uyandırmalıdır.’ der.”

    PARANTEZ (AYRAÇ) İŞARETİ ( ( ) )

    • Cümle içinde bir sözcüğün eş anlamlısı verilirse kullanılır.

    “Bu dizede teşhis (kişileştirme) yapılmış.”

    • Cümledeki herhangi bir sözcüğün açıklanması durumunda kullanılır.

    “Kıbrıs konusunda iki ülke (Türkiye ve Yunanistan) hiçbir zaman anlaşamaz.”

    • Cümle içinde kullanılan tarihler ya da bir sözcüğün anlamıyla ilgili noktalamalar parantez içine alınır.

    “Bu öğretim yılında (1993 – 1994), devlet yine gelişmiş (?) eğitim sistemleri deneyecekmiş.”

    • Yabancı sözcüklerin okunuşu parantez içinde gösterilir.

    “Bacon (Beykın) ünlü bir deneme yazarıdır.”

    • Tiyatro metinlerinde hareketleri anlatan bölümler parantez içine alınır.

    “Kadın (başını öne eğerek): “Bilmiyorum.” dedi.

    ÜNLEM İŞARETİ (!)

    • Ünlem cümlelerinin sonunda kullanılır.

    “Hey, bana baksana sen!”
    “Yandım!”
    “Aman Allah’ım!”

    • Bir sözün yanında parantez içinde ünlem işareti bulunuyorsa, o söze inanılmadığını gösterir.
    • “Ne kadar nazik (!) biri olduğunu göreceksin.”

     NOKTALAMA İŞARETLERİ . , ; : … ! ?- /

    Noktalama işaretleri dilimizde ilk kez Tanzimat döneminde kullanılmaya başlanmıştır. Noktalama işaretleri, yazıların daha kolay okunmasını ve anlaşılması sağlar.

    Biz konuşurken cümlede anlatmak istediklerimizi ses tonlamalarımızla açık olarak ortaya koyabiliriz. Nerede duracağımızı, nerede vurgu yapacağımızı biliriz. Fakat yazıda böyle bir vurgulama yapamayacağımız için, bunu noktalama işaretleriyle yapmaya çalışırız.

     

    NOKTA İŞARETİ  [ . ]

    •  Hüküm, yargı bildiren, anlamca tamamlanmış cümlelerin sonunda kullanılır.

    Bu kitabı mutlaka okumalıyım.

    Yazarlar bir bir kitaplarını imzaladı.

    • Kelimelerin kısaltılarak yazılmaları halinde kullanılır.

    Dr.  Doç.  Prof.  İst.   vb., Cad., Sok., Alm., Ar., Far., Fr., İng.

    Seni bir de Dr. Yalçın Bey’e götürelim.

    Askerlere Yzb. Rasim emir vermiş.

    Kelimelerin baş harflerinin alınmasıyla yapılan kısaltmalarda nokta kullanılmaz.

    TBMM, TDK, D, B, K, G, KB, GB, KD, GD (sekizi de yön), m, cm, g, kg, l, C, Fe

    Bu ürünlerin TSE belgeleri var.

    • Tarihlerde gün, ay ve yılı ayırmak için kullanılır.

    25.07.2003 tarihinde mezun olduk.

    • Rakamla sıra bildirilen durumlarda “-ncı, -nci” eklerinin yerine kullanılır.

    ÖSS’de  4. olarak büyük başarı elde etti.

    • Saat ve dakikaların yazımında kullanılır.

                 Sergi yarın 9.30′da  açılacak.

    • Matematikte çarpı işareti yerine kullanılabilir.

                 6 . 3 = 18

    VİRGÜL İŞARETİ  [ , ]

    •  Peş peşe gelen eş görevli sözcük  aralarında kullanılır.

    Yağmur, kar, çamur demeden yoluna devam etti.

    cümlesinde nesnelerin ayrılmasında,

    Küçük, güzel bir evi vardı.

    cümlesinde sıfatların ayrılmasında kullanılmıştır.

    • Anlamca karışan öğelerin ayrılmasında kullanılır.

    Yaşlı adamın yanına yaklaştı.

    Yaşlı, adamın yanına yaklaştı.

    cümlesinde virgül özneyi ayırmakta kullanılmıştır. Eğer olmasaydı, “yaşlı” sözü sıfat olurdu.

    • Ara sözlerin başında ve sonunda kullanılır.

    Bu evi, çocukluğumun geçtiği yeri, asla sattırmam.

    • İçinde başka virgül bulunmayan sıralı cümlelerin ayrılmasında kullanılır.

    Bzi çağırdı, kendisi gelmedi.

    • Cümle içindeki ünlem bildiren sözcüklerden sonra kullanılır.

    Yoo, bu kadarına da pes doğrusu!

    • Seslenme bildiren sözcüklerden sonra kullanılır.

    Arkadaşlar, biraz beni dinler misiniz?

     

    NOKTALI VİRGÜL İŞARETİ  [ ; ]

    • Aralarında şekil ve anlam bakımından ilişki bulunan, duraklaması kısa olan cümlelerin arasına konur.

    At ölür, meydan kalır; yiğit ölür şan kalır.

    • Birbirine bağlaçla bağlanmış cümlelerde bağlaçtan önce kullanılır.

    Beni davet etmediniz; ama bunun için size kızmıyorum.

    • Virgülle ayrılmış örnekleri farklı örneklerden ayırmak için kullanılır:

    Portakal, mandalina, muz; lâhana, pırasa, ıspanak; bisküvi, kraker, çikolata…

    • Öznenin diğer öğelerle karıştığı yerlerde kullanılır.

    Küçük; eski bir eve girdi.

    cümlesinde giren “küçük”tür. Eğer virgül koysaydık bu sözcük evin sıfatı olarak da düşünülebilirdi.

     

    İKİ NOKTA İŞARETİ    [ : ]

    • Bir cümlenin sonunda açıklama veya örnek verilecekse kullanılır.

    Başarmak için bir tek şart vardır: Çalışmak.

    • Kavramlar tanımlanırken ya da açıklanırken kullanılır.

    İsim: Varlıkları, kavramları karşılayan sözcüklerdir.

    • Konuşma metinlerinde kullanılır.

    Ali: “Ne zaman geldiniz eve?” diye sordu.

     

    ÜÇ NOKTA İŞARETİ   [ ... ]

    • Benzer örneklerle devam edilebileceğini göstermek için kullanılır.

    Bahçemizde kiraz, erik, … daha birçok meyve ağacı vardı.

    • Anlamca bitirilmemiş cümlelerin sonunda kullanılır.

    Bir de istediğimi almamışsa….

    • Söylenmek istenmeyen kelimeler yerine kullanılır.

    Toplantıya gelenler arasında … var mıydı?

    • Alıntılarda; başta ortada ve sonda alınmayan kelime ve bölümlerin yerine konur.

    Ahmet Haşim “… sözden ziyade musikiye yakın …” sözleriyle tanımlamıştır şiiri.

    • Sözün bir yerde kesildiğini anlatmak için kullanılır.

    – Niçin gelmedin?

    – Benim …

    – Mazereti bırak da gerçeği söyle.

    • Yüklemi bulunmayan cümlelerin sonunda kullanılır.

    Karşıda başı dumanlı dağlar … Yan tarafta küçük bir dere …

     

    SIRA NOKTALAR   [ ..... ]

    • Şiirde veya yazıda alınmayan kısımların yerine kullanılır.

    Ne sitem ne korku yalnızlıktan

    …..

    Süslenmiş gemiler geçse açıktan

    …..

    dizelerindeki kafiyeleri inceleyelim.

    • Konuşmalarda kişinin sustuğunu göstermek için kullanılır.

    – Neden geldin?

     

     

    – …..

    – Seni o mu çağırdı?

     

    KISA ÇİZGİ İŞARETİ   [ - ]

    • Cümle sonunda sözcük yarım kaldığında kullanılır.

    Şiir konusunda ………………………………………………………………. olduğunu du-

    yunca çok sevindim.

    • Cümle içindeki ara sözlerin başında ve sonunda kullanılır.

     Bütün bebekler -Zeynep hariç- çoktan uykuya dalmışlardı

    • Bir olayın başlangıç ve bitiş tarihleri arasında kullanılır.

    İkinci dünya savaşı (1939-1945) tam altı yıl sürmüştür.

    • Birbiriyle ilgi kurulan iki ismin arasında kullanılır.

    Türkiye - Azerbaycan ilişkileri oldukça iyidir.

    Galatasaray – Fenerbahçe karşılaşması

    • Dilbilgisinde eklerin ve mastar halindeki fiillerin gösterilmesinde kullanılır.

    Kitapçı” sözcüğü “-çı” yapım ekini almıştır.

    Çalışkan” sözcüğü “çalış-” fiilinden türemiştir.

    • Osmanlıca tamlamalarda kullanılır.

    Aşk-ı  Memnu, bülbül-i şeydâ.

     

    UZUN ÇİZGİ İŞARETİ    [ — ]

    Konuşma metinlerinde, konuşmaların başında kullanılır. Konuşma çizgisi de denir.

    – Sen de bizimle gelecek misin?

    – Neden gelmeyeyim?

    – Hiç, sordum sadece.

    Not: Konuşmalar tırnak içinde verildiği zaman konuşma çizgisi kullanılmaz

     

    KESME İŞARETİ    [ ' ]

    • Özel isimlerdeki çekim eklerini ayırmak için kullanılır.

    Bu konuda bir de Ahmet’in fikrini alalım.

    Not: özel isim, yapım eki almışsa çekim ekleri kesmeyle ayrılmaz.

    Bu soruyu bir de İzmirlilere soralım.

    • Kısaltmalara ek geldiğinde kullanılır.

    Sorun BM’de görüşülecekmiş.

    • Sayılara ek getirilirken kullanılır.

    Ders 09.45′te başlayacaktır.

    • Anlamca karışan sözcüklerin yazımında kullanılır.

    Bu sorunun nasıl çözüleceğini bilmiyorum.

    Cümleside altı çizili sözün “soru” mu yoksa “sorun” mu olduğu belli değil. Bu karışıklığı kesmeyle giderebiliriz. “Bu soru’nun nasıl çözüleceğini bilmiyorum.

    cümlesinde sözcüğün “soru” olduğu açıklanmış olur.

     

    SORU İŞARETİ   [ ? ]

    • Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonunda kullanılır.

    Ne zaman geleceksiniz?

    Not: İçinde soru eki olduğu halde soru anlamı vermeyen cümlelerde bu işaret kullanılmaz.

    Evden çıktım mı doğru sendeyim.

    • Sözcüğün karşıt anlamının ifade edilmek istendiği yerlerde kullanılır.

    Burada ondan daha akıllı (?) biri var mı ki?

    • Kesin olarak bilinmeyen tarihler yerine kullanılır.

    Yunus Emre (1240?-1320), (Doğum yeri: ?), ( ?-1120)

     

    TIRNAK İŞARETİ    [ “ ” ]

    • Cümle içinde başkasına ait sözleri belirtmek için kullanılır.

    Atatürk, “Ne Mutlu Türk’üm Diyene” sözünü bizzat söylemiştir.

    • Cümlede geçen kitap, dergi isimleri tırnak içine alınabilir.

    Bu derste “Aşk-ı Memnu” romanını inceledik.

    Not: Tırnak içindeki söze ek gelirse, tırnaktan sonra gelir ve kesme kullanılmaz.

    Siz bir de Haşim’in “O Belde” sini okuyun.

    • Alıntılar tırnak içine alınarak verilir.

    Yunus’un “Bana seni gerek seni” dizesi, amacını ortaya koyar.

    Not: Tırnak içindeki cümlenin içinde bir tırnak daha kullanmak gerekirse bu kez tekli tırnak (‘ ’) kullanılır.

    “Haşim, şiirin yoruma açık olmasını ister ve daima ‘Şiir her okuyanda ayrı duygular uyandırmalıdır.’ der.”

    • Cümlede vurgulanmak istenen sözcükler tırnak içine alınabilir.

    Mehmet’in söyledikleri “vaad” değil “gerçek”tir.

     

    PARANTEZ  İŞARETİ   [ ( ) ]

    • Cümlede geçen herhangi bir sözcüğün açıklanması durumunda kullanılır.

    Kıbrıs konusunda iki ülke (Türkiye ve Yunanistan) hiçbir zaman anlaşamaz.

    • Cümle içinde bir sözcüğün eş anlamlısı verilirse kullanılır.

    Bu dizede teşhis (kişileştirme) yapılmış.

    • Yabancı sözcüklerin okunuşu parantez içinde gösterilir.

    Bacon (Beykın) ünlü bir deneme yazarıdır.

    • Cümle içinde kullanılan tarihler ya da bir sözcüğün anlamıyla ilgili noktalamalar parantez içine alınır.

      Bu öğretim yılında (1991 – 1992), devlet yine gelişmiş eğitim sistemleri deneyecekmiş.

    •  Tiyatro metinlerinde hareketleri anlatan bölümler parantez içine alınır.

    Adam (başını öne eğerek): “Bilmiyorum.” dedi.

     

    ÜNLEM İŞARETİ    [ ! ]

    • Ünlem cümlelerinin sonunda kullanılır.

    Hey, bana bak!

    Yandım!”

    Aman Allah’ım!

    Not: Bir sözün yanında parantez içinde ünlem işareti bulunuyorsa, o söze inanılmadığını gösterir.

    Ne kadar nazik (!) biri olduğunu göreceksin.

     

    Noktalama İşaretleri ve Noktalama İşaretlerinin Kullanımı

    Duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmek, okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak, cümledeki duraklama noktalarını belirlemek, sözün vurgu ve ton gibi özelliklerini belirtmek üzere noktalama işaretleri kullanılır.

    Nokta (.)

    1.   Cümlenin sonuna konur:Gözlerim gözlerine değince felaketim olurdu, ağlardım.

    2. Bazı kısaltmaların sonuna konur:

    İng., Dr., Prof.,…

    3. Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur:

    5.(beşıncı), IV. Murat…

    UYARI: Arka arkaya sıralandıkları için virgülle veya çizgiyle ayrılan rakamlardan yalnızca sonuncu rakamdan sonra nokta konur: 2, 4 ve 7. sınıflar; XI - XV. yüzyıllar arasında…

    4. Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra konur:

    A.  a.  5.

    5. Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:

    27.02.1989, 06.VIII.1980…

    UYARI: Tarihlerde ay adları yazıyla da yazılabilir. Bu durumda ay adlarından önce ve sonra nokta kullanılmaz:

    2 Temmuz 2006

    6. Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:

    Uçak 08.15′te indi.

    7. Bibliyografik künyelerin sonuna konur:

    Agâh Sırrı Levend, Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri, TDK Yayınları, Ankara, 1960.

    8. Beş ve beşten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur:

    326.197

    9. Matematikte çarpma işareti yerine kullanılır:
    2.3=6

     

    Virgül (,)

    1.         Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur:

    Sevinçten, mutluluktan, heyecandan içim içime sığmıyor.

    2.  Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur:

    Sabah erken kalktı, kahvaltı yapmadan çıktı.

    3.  Cümlede özel olarak vurgulanması gereken öğelerden sonra konur:

    Yüzümdeki çizgiler, yaşadığım acıların hır göstergesidir.

    4.  Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan öğeleri belirtmek için konur:

    Halime Hanım, kapıda kızının sesini duyar duymaz, merdivenleri hızla inmiş, ona kapıyı kendi eliyle açmaya gelmişti.

    5.  Cümle içinde ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için konur:

    Bütün liseler, bu lise hariç, iki gün sonra açılacak.

    6.  Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan kelimeler arasına konur:

    Kopar sonbahar tellerinden

    Derinden, derinden, derinden

    Biten yazla haşlar keder musikisi

    (Yahya Kemal Beyatlı)

    7. Tırnak içinde olmayan aktarma cümlelerinden sonra konur:
    Bu sorunu sen çözmelisin, dedi.

    8.  Konuşma çizgisinden önce konur:
    Bahasına,

    - Beni bırakma, dedi.

    9.  Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak ret, kabul ve teşvik bildiren hayır, yok, evet, peki, pekâlâ, tamam, olur, hayhay, başüstüne, öyle, haydi, elbette gibi kelimelerden sonra konur:

    Olur, hu akşam görüşürüz.

    10.  Bir kelimenin kendisinden sonra gelen kelime veya kelime gruplarıyla yapı ve anlam bakımından bağlantısı olmadığını göstermek ve anlam karışıklığını önlemek için kullanılır:

    Yaşlı, kadına yardım etti.

    11.   Hitap için kullanılan kelimelerden sonra konur:
    Sevgili Kardeşim,

    Değerli Arkadaşım,

    12.   Sayıların yazılışında, kesirleri ayırmak için konur:

    38,6

    13.   Bibliyografik künyelerde yazar, eser, basımevi vb. maddelerden sonra konur:

    Falih Rıfkı Atay, Tuna Kıyıları, Remzi Kıtahevı, İstanbul, 1938.

    UYARI: Metin içinde ve, veya, yahut bağlaçlarından önce de sonra da virgül konmaz:

    Gözlerini açtı ve annesine sevgiyle hakti.

    UYARI: Metin içinde tekrarlı bağlaçlardan önce ve sonra virgül konmaz:

    Ya benimle gelirsin ya onunla gidersin.

    UYARI: Cümlede pekiştirme ve bağlama görevinde kullanılan da / de bağlacından sonra virgül konmaz:

    Benim de anlatacaklarım var. 

    UYARI: Metin içinde -ınca / -ince anlamında zarf-fiil görevinde kullanılan mı / mi ekinden sonra virgül konmaz:

    Onu gördüm mü içim kıpır kıpır olur.

    UYARI: Şart ekinden sonra virgül konmaz:

    Zamanım olursa seninle gelirim.

    UYARI:Metin içinde zarf-fiil ekleriyle oluşturulmuş kelimelerden sonra virgül konmaz:

    Kitapları alıp dışarı çıktı.

    Noktalı Virgül (;)

    1.   Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur:

    Sosyal derslerden sosyoloji, tarih ve felsefeyi; sayısal derslerden matematik, fizik ve kimyayı seviyorum.

    2. Öğeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur:
    Kitapları, defterleri kaldırdı; masayı, dolabı yeniden düzenledi. 

    Soru İşareti (?)

    1.   Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur:
    Soyadınız?

    Bu akşam gelecek mi? 

    2. Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır:
    Yunus Emre (1240?-1320), (Doğum yeri: ?).

    Bu kitabı 1,5 saatte(?) okumuş.

    UYARI: mı / mi eki -ınca / -ince anlamında zarf-fiil işleviyle kullanıldığında soru işareti konmaz:

    Hava karardı mı eve gitmek için taksiye binerim. 

    UYARI: Soru ifadesi taşıyan sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti en sona konur:

    Benden mi, ondan mı alacaksın bu kitabı?

    İki Nokta (:)

    1.   Kendisinden sonra örnek verilecek cümlenin sonuna konur:

    Marketten aldığı temizlik malzemeleri şunlardı: çamaşır suyu, bulaşık deterjanı ve yağ çözücü.

    2. Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur:

    Sıfatın iki özelliği vardır: İsmi niteler ve belirtir.

    3. Ses biliminde uzun ünlüyü göstermek için kullanılır:

    a:ile, ka:til, usu:le, i:cat.

    4.  Edebî eserlerdeki karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişinin adından sonra konur:

    Nermın sordu:

    - Bu çocuğu sen mı ağlattın?

    5.  Genel Ağ adreslerinde kullanılır:

    http://www.diledebiyat.netwww.edebiyol.com

    6.  Matematikte bölme işareti olarak kullanılır:

    40:5=8

    Üç Nokta (…)

    1.         Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur:

    Sokakta genç, yaşlı birçok insan…

    2.  Kaba sayıldığı için veya bir başka sebepten ötürü açıklanmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur:

    Arabamız B…’e yaklaşmıştı.

    3. Alıntılarda; başta, ortada ve sonda alınmayan kelime ve bölümlerin yerine konur:

    … derken sokaktan cıvıl cıvıl çocuk seslen gelmeye başladı…

    4. Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyucunun hayal dünyasına bırakıldığını göstermek veya ifadeye güç katmak için konur:

    Sana uğurlar olsun… Ayrılıyor yolumuz!

    (Faruk Nafiz Çamlıbel)

    5.  Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için konur:

    — Hey.. .Hey, baksana, be!…

    6.  Karşılıklı konuşmalarda, yeterli olmayan, eksik bırakılan cevaplarda kullanılır:

    Yemeğini yedin mi?

    — …

    UYARI: Üç nokta yerine iki veya daha çok nokta kullanılmaz.

     

    Ünlem İşareti (!)

    1.   Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur:
    Şimdi kafana terliği yiyeceksin!

    Vah, zavallı çocuk!

    UYARI: Ünlem işareti, seslenme ve hitap sözlerinden hemen sonra konulabileceği gibi cümlenin sonuna da konabilir:

    Ayşe, buraya gel!

    2. Alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden hemen sonra yay ayraç içinde ünlem işareti kullanılır:

    İsteseymiş bir günde okurmuş beş yüz sayfalık romanı (!) ama ne yazık ki vakti yokmuş (!).

    Kısa Çizgi (-)

    1.         Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur. 

    2.  Ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için kullanılır:

    Zeliha Hanım -alt komşumuz- çok titiz hır kadındır.

    3.  Dil bilgisinde kökleri ve ekleri ayırmak için konur:
    hak-ış, dur-ak, gör-gü-süz.

    4.  Fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır:

    dur-, gör-, ver-; başar-, kana-, okut-, taşla-, yazdır-.

    5.  Eklerin başına konur:

    -cı, -den, -iş, -lı.

    6.  Heceleri göstermek için kullanılır:

    say-gı, sev-erek.

    7.  Kelimeler arasında “-den…-a, ve, ile, ila, arasında” anlamlarını vermek için kullanılır:

    Türkçe-Fransızca Sözlük, Balıkesır-İzmır yolu, Ankara-İstanbul uçak seferleri

    8.  Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır:

    50-20=30

    Uzun Çizgi (—)

    Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Buna konuşma çizgisi de denir.

    Deniz ablasına bakıp:

    — Bu sene sınava tekrar gireceğim, dedi.

    Oyunlarda uzun çizgi konuşanın adından sonra da konabilir: 

    Sıtkı Bey — Kaleyi kurtarmak için daha güzel bir çare var. Gerçekten ölecek adam ister.

    İslam Bey — Ben daha ölmedim.

    (Namık Kemal) 

    UYARI: Konuşmalar tırnak içinde verildiğinde uzun çizgi kullanılmaz.

    Eğik Çizgi  (/)

    1.   Yan yana yazılması gereken durumlarda mısraların arasına konur:

    Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden/ Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak/Ve bir zaman bakacaksın semaya ağlayarak…

    2. Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına konur:

    Karanfil Sokağı, Nu.:21/6 Kızılay / ANKARA

    3.Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:
    18/11/1969, 15/IX/1994.

    4.Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için kullanılır:

    -a/-e, -an /-en, -lık /-lik, -madan /-meden.

    5.Genel Ağ adreslerinde kullanılır:

    http//www.diledebiyat.net

    6.Matematikte bölme işareti olarak kullanılır:
    70/2=35

    Ters Eğik Çizgi (\)

    1. Bilgisayar yazılımlarında art arda gelen dizinleri birbirinden ayırt etmek için kullanılır:

    C:\Dos>MD\Oyun 

    Tırnak İşareti (“  ”)

    1. Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır.

    Kadın kitabını kapatıp:

    “biraz sonra denize girelim.” dedi.

    UYARI: Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan işaret (nokta, soru işareti, ünlem işareti vb.) tırnak içinde kalır.

    UYARI: Uzun alıntılarda her paragraf ayrı ayrı tırnak içine alınır.

    2.  Özel olarak belirtilmek istenen sözler tırnak içine alınır:

    Mevlâna, kendini “suskun” olarak nitelendirmiştir.

    3.  Cümle içerisinde kitapların ve yazıların adları ve başlıkları tırnak içine alınır:

    Yazarın “Suskunlar”adlı romanını okuyorum.

    UYARI: Cümle içerisinde özel olarak belirtilmek istenen sözler, kitapların ve yazıların adları ve başlıkları tırnak içine alınmaksızın koyu yazılarak veya eğik yazıyla (italik) dizilerek de gösterilebilir:

    Höyük sözü Anadolu’da tepe olarak geçer.

    UYARI: Tırnak içine alınan sözlerden sonra kesme işareti kullanılmaz:

    Ahmet Ümit’in “Bah-ı Esrar”ını okudunuz mu?

    4.  Bibliyografik künyelerde makale adları tırnak içinde verilir. 

    Tek Tırnak İşareti (‘   ’) 

    1. Tırnak içinde verilen ve yeniden tırnağa alınması gereken bir sözü belirtmek için kullanılır:

    Edebiyat öğretmeni “Şiirler içinde ‘Sis’ gibisi var mı ?” dedi ve Tevfik Fikret’in bu güzel şiirini okumaya haşladı.

    Denden İşareti (“)

    1. Bir yazıdaki maddelerin sıralanmasında veya bir çizelgede alt alta gelen aynı sözlerin, söz gruplarının ve sayıların tekrar yazılmasını önlemek için kullanılır:

    a. Etken            fiil

    b.Edilgen            “

    c.Dönüşlü         ”
    ç. İşteş                 “

    Yay Ayraç (    ( )   )

    1.   Cümlenin yapısıyla doğrudan doğruya ilgili olmayan açıklamalar için kullanılır:

    Geldiğim bu kasabada (Anadolu’nun iç kesimlerinde) uzun yıllar kalmak istedim.

    UYARI: Yay ayraç içinde bulunan özel isimler ve yargı bildiren anlatımlar büyük harfle başlar ve sonuna uygun noktalama işareti getirilir.

    UYARI: Hakkında açıklama yapılan söze ait ek, ayraç kapandıktan sonra yazılır:

    Yunus Emre (1240?- 1320)’nin…

    2. Tiyatro eserlerinde ve senaryolarda konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak ve göstermek için kullanılır:

    İhtiyar- (Yavaş yavaş Kaymakama yaklaşır.) Ne oluyor beyefendi? Allah rızası için hana da anlatın…  (Reşat Nuri Güntekın)

    3. Alıntıların aktarıldığı eseri veya yazarı göstermek için kullanılır:

    “Bedava yaşıyoruz, bedava; Hava bedava, bulut bedava; Dere tepe bedava; Yağmur çamur bedava;” (Orhan Veli)

    4.  Alıntılarda, başta, ortada ve sonda alınmayan kelime ve bölümlerin yerine konulan üç nokta, yay ayraç içine alınabilir.

    5.  Bir söze alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırmak için kullanılan ünlem işareti yay ayraç içine alınır. 

    6.  Bir bilginin şüpheyle karşılandığını veya kesin olmadığını göstermek için kullanılan soru işareti yay ayraç içine alınır. 

    7.  Bir yazının maddelerini gösteren sayı ve harflerden sonra kapama ayracı konur:

    I)                     3)          A)        a)

     

     

    Köşeli Ayraç  (  [] )

    1.   Ayraç içinde ayraç kullanılması gereken durumlarda yay ayraçtan önce köşeli ayraçkullanılır:

    Halıkarnas Balıkçısı [Cevat Şakır Kahaağaçlı (1886-1973)] en güzel eserlerini Bodrum’da yazmıştır.

    2.  Bibliyografik künyelere ilişkin bazı ayrıntıları göstermek için kullanılır:
    Reşat Nuri [Güntekin], Çalıkuşu, Dersaadet, 1922. 

    Kesme İşareti (‘)

    1. Aşağıda sıralanan özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyleayrılır:

    a.   Kişi adları, soyadları ve takma adlar: Atatürk’üm, Fatih Sultan Mehmet’e, Muhibbi’nin.

    UYARI: Özel adlar için yay ayraç içinde bir açıklama yapıldığında kesme işareti yay ayraçtan sonra konur:
    Yunus Emre (1240?-1320)’nın, Yakup Kadri (Karaosmanoğlu)’nın.

    Ancak cins isimler için yapılan açıklamalarda yay ayraçtan sonra doğal olarak kesme işaretine gerek yoktur: İmek fiili (ekfiil)nin geniş zamanı şahıs ekleriyle çekilir.

    UYARI: Özel adlar yerine kullanılan “o” zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz ve kendisinden sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.

    b.   Millet, boy, oymak adları: Türk’üm, Alman’sınız, İngiliz’den, Rus’muş, Oğuz’un, Kazak’a,
    Kırgız’ım, Özbek’e, Karakeçili’nin, Hacımusah’ya.

    c.  Devlet adları: Türkiye Cumhuriyeti’ni, Osmanlı Devleti’ndeki, Amerika Birleşik Devletleri’ne, Azerbaycan Cumhuriyeti’nden.

    ç. Din ve mitoloji ile ilgili özel adlar: Allah’ın, Tanrı’ya, Cebrail’den, Zeus’u.

    d.  Kıta, deniz, nehir, göl, dağ, boğaz, geçit, yayla; ülke, bölge, il, ilçe, köy, semt, bulvar,
    cadde, sokak vb. coğrafyayla ilgili yer adları: Asya’nın, Marmara Denizi’nden, Akdeniz’i,
    Meriç Nehri’ne, Van Gölü’ne.

    UYARI: Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman ekten önce kesme işareti kullanılır: Hisar’dan, Boğaz’dan.

    e.  Gök bilimiyle ilgili adlar: Jüpiter’den, Venüs’ü, Halley’in, Merih’e, Büyükayı’da, Yedikardeş’ten, Samanyolu’nda.

    f.  Saray, köşk, han, kale, köprü, anıt vb. adları: Dolmabahçe Sarayı’nın, Çankaya Köşkü’ne.

    g.  Kitap, dergi, gazete ve sanat eseri (tablo, heykel, müzik vb.) adları: Nutuk’ta, Safahat’tan,Kiralık Konak’ta, Sinekli Bakkal’ı, Hürriyet’te.

    ğ. Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge ve genelge adları: Millî Eğitim Temel Kanunu’na, Medeni Kanun’un, Atatürk Uluslararası Barış Ödülü Tüzüğü’nde.

    h. Hayvanlara verilen özel adlar: Sarıkız’ın, Karabaş’a, Pamuk’u, Minnoş’tan.

    UYARI: Kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumundan, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığına.

    UYARI: Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz: Türklük, Türkçe, Müslümanlık, Hristiyanlık, Avrupalı, Avrupalılaşmak, Aydınlı, Konyalı, Bursalı, Ahmetler, Mehmetler, Yakup Kadriler, Müslümanlıkta, Hollandalıdan, Hristiyanlıktan, Atatürkçülüğün.

    3.  Kişi adlarından sonra gelen saygı sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur:

    Nihat Bey’e, Ayşe Hanım’dan, Mahmut Efendi’ye, Enver Paşa’ya vb. 

    UYARI: Unvanlardan sonra gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: Cumhurbaşkanınca, Başbakanca, Türk Dil Kurumu Başkanına göre vb.

    4.  Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur:

    TBMM’nin, TDK’nin, BM’de, ABD’de,TV’ye. 

    UYARI: Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üs işaretli kısaltmalar kesmeyle ayrılmaz. Bu tür kısaltmalarda ek noktadan ve üs işaretinden sonra, kelimenin ve üs işaretinin okunuşuna uygun olarak yazılır: vb.leri, Alm.dan, İng.yi.

    4.  Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur:

    1985te, 8′ıncı madde, 2′ncı kat; 7,65′iık, 9,65′iık.

    5.  Şiirde seslerin ölçü dolayısıyla düştüğünü göstermek için kesme işareti kullanılır:

    Bir ok attım karlı dağın ardına

    Düştü m’oia sevdiğimin yurduna

    İl yanmazken ben yanarım derdine

    Engel aramızı açtı n’eyleyim

    (Karacaoğlan)

    6.  Bir ek veya harften sonra gelen ekleri ayırmak için konur:

    a’dan z’ye kadar, b’nin m’ye dönüşmesi, Türkçede -lık’la yapılmış sözler.

    UYARI: Akım, çağ ve dönem adlarından sonra gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:

    Eski Çağın, Yükselme Döneminin, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatına.

     

    Sponsorlu Bağlantılar
    DMCA.com

    Neden herkes istiklal marşına saygı göstermelidir? Kısaca özet

    Kısaca Milletvekilinin Görevleri Maddeler Halinde Özet

    Bu sayfadaki "Noktalama işaretlerinin kullanım yerleri, Noktalama işaretleri nerelerde nasıl kullanılır" konusuyla ilgili fikrinizi merak ediyoruz? Tespit ettiğiniz hata ve eksiklikleri bize yazın! Eleştirileriniz de en az övgüleriniz kadar bizim için değerlidir.

    Yorum Yapın

    E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

    Current day month ye@r *